رای شماره ۱۸۲۵۶۳۰ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

با موضوع: الف. آن قسمت از بند ۱۶ صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان که ناظر به افزایش ۵۰ درصدی مبلغ شهریه بوده است از تاریخ تصویب ابطال شد. ب. فراز نخست بند ۱۶ صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان که متضمن تسری افزایش شهریه به ماقبل آن است از تاریخ تصویب ابطال شد

بسمه تعالی

مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران

یک نسخه از رای هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۸۲۵۶۳۰ مورخ ۱۴۰۴/۷/۲۲ مبنی بر: الف. آن قسمت از بند ۱۶ صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان که ناظر به افزایش ۵۰ درصدی مبلغ شهریه بوده است از تاریخ تصویب ابطال شد.

ب. فراز نخست بند ۱۶ صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان که متضمن تسری افزایش شهریه به ماقبل آن است از تاریخ تصویب ابطال شد. جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می گردد.

مدیرکل هیئت عمومی و هیئت های تخصصی دیوان عدالت اداری ـ یداله اسمعیلی فرد

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۴/۷/۲۲     شماره دادنامه:  ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۸۲۵۶۳۰

شماره پرونده: ۰۲۰۴۸۵۹

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکیان: آقایان وخانم ها میلاد احمدی آذر ـ سیدمحمدرضا جلالیان ـ بهاره سادات بنی جمالی ـ سیدعلیرضا جلالیان ـ زینب حسنی سراجاری ـ فاطمه حسنی سراجاری  میلاد رجب پور نیک فام ـ محمدامین فتح زاده ـ آوین قربانی ـ ایمان گل دوست آذری ـ فروغ قلی زاده ـ امیرمحمد محمدیان ـ صمیم مؤمن نژاد لیمودهی ـ نسترن دولتی ـ فاطمه احمدی ـ مهتاب مقدم احمدی ـ پردیس قاسم پورباقری ـ فائزه پورشکوری ـ نوژن پورمجیب ـ زهرا رحیمی ـ سیده فاطمه رودبارکی ـ هلیا ریحانی ـ نیما سهمگر ـ نونا شاه منصوریان ـ علی علی نیا ـ محمد عموزاده لیچانی ـ غزاله غلام نیای طالشانی ـ سروش فاضل ـ خشایار ابوالقاسمی ـ علیرضا قنبری کفترودی ـ ام کلثوم قریب نصیرمحله ـ سپهر محمودی ـ مصطفی جوان مشعوف ـ آیدا منجم ـ مرضیه نشاندار اصلی ـ سارا نوروزی گورابی ـ سعید هاشمی براگوری ـ پریا همتی نژادطولی ـ مریم نجفی لپوندانی ـ مهدی برقی ـ نیوشا آهنگری بهان ـ مهدی اسلامی کجیدی ـ غزل افشارزاده ریحانه امامی نصیرمحله ـ الهه پیرتوچائی ـ سیدمحمد سروش حسنی ـ فاطمه خصالی لنگرودی پدرام خورگامی ـ حسن راه پیما ـ کسری سعیدی ـ کیانا معیری ـ امیر نوروزی ـ مجید قدرتی  بهار قماش پسند ـ زهرا کرمی کله سرائی ـ آرش متذکر ـ سارا مظفری ـ مهرسا منفرد ـ محمدرضا نصیری دهبنه ـ هلیا وطنخواه کلورزی ـ بهادر حبیبی رودسری ـ روناک جعفرزاده ـ فرحان رمضانی دلشاد ـ نغمه رنجی ـ مینو مقدم فیروزان نصرت آباد ـ دلارام فدایی حیدرآبادی تندیس قاضی ـ سیدنیما قیمی فشتمی ـ فاطمه نظری یکنمی ـ نیلوفر مژدهی پورـ  مریم پورمحمدی لویه ـ ریحانه کالوخ ـ نگین کیخاونی ـ مریم محمدپور دلیجانی ـ محمد سماک سالکده همگی با وکالت آقای مسلم آقائی طوق

طرف شکایت: دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی استان گیلان

موضوع شکایت و خواسته: ابطال فراز نخست بند ۱۶ از صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان ابلاغی به موجب نامه شماره /۱۲۵/۱۲۱۷آ/۳/ب مورخ ۱۴۰۲/۲/۴ سرپرست دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان

گردش کار: آقای مسلم آقائی طوق به وکالت از شاکیان به موجب دادخواستی ابطال بندهای ۱۶ و ۳۲ از صورتجلسه های مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ و ۱۴۰۲/۴/۲۱ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

“۱ـ صلاحیت هیئت های امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی در تنظیم و تنسیق امور مالی دانشگاه ها، مورد اشاره و تصریح قوانین مربوط قرار گرفته است؛ از جمله بند (و) ماده ۷ قانون تشکیل هیئت های امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی و پژوهشی مصوّب ۱۳۶۷، ماده ۱۰ قانون اهداف، وظایف و تشکیلات وزارت علوم، تحقیقات و فنّاوری مصوّب سال ۱۳۸۳ و ماده ۱ قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور مصوّب ۱۳۹۵. آراء متعددی از هیئت عمومی دیوان عدالت اداری از جمله دادنامه های ۹۴۵ [۹۶۱۰۰۹۰۹۰۵۸۰۰۹۴۵] مورخ ۱۳۹۶/۹/۲۸ و ۳۰۸ [۹۸۰۹۹۷۰۹۰۵۸۰۱۰۳۰۸] مورخ ۱۳۹۸/۳/۷ نیز این امر را تصدیق می نماید.

۲ـ با این حال، مستفاد از دادنامه های متعدّد هیئت عمومی دیوان عدالت اداری اصل عدم تبعیض و نیز اصل تناسب میان شهریه با خدمات ارائه شده بر مصوبات این مراجع، حاکم است.

۳ـ از طرف دیگر، مطابق با اصل ۴۰ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران که مقرّر می دارد: «هیچ کس نمی تواند اِعمال حق خویش را وسیله اضرار به غیر قرار دهد.» هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی گیلان نیز مشمول این حکم بوده و نمی تواند حق مقرّرات گذاری خود را به ضرر دانشجویان و یا بی توجه به انتظارات مشروع آنها، اعمال نماید.

۴ـ همچنین، مقام معظّم رهبری بنابر دلایلی روشن، سال ۱۴۰۲ را سال «مهار تورم و رشد تولید» نامگذاری کرده اند و اقدام هیأت امنای دانشگاه طرف شکایت در افزایش ۵۰ درصدی شهریه (و متعاقباً افزایش۲۰ درصد دیگر برای سال جاری)، صراحتاً مغایر این سیاست کلی است.

۵ ـ با توجه به بندهای پیش گفته، اقدام هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی گیلان در افزایش یک باره و ناگهانی شهریه دانشجویان پردیس خودگردان بندرانزلی به میزان ۵۰ درصد، به مثابه «اعمال حق به ضرر دیگری» و «خودسرانه» به نظر می رسد و مغایر با منویات مقام معظّم رهبری در خصوص لزوم مهار تورم در سال جاری است.

۶ ـ ضمن این که در ازای این افزایش شهریه، خدماتی ارائه نمی کند و یا حتّی به فرض ارائه خدمات، در کیفیت آن، ارتقا صورت نگرفته است.

۷ـ علاوه بر موارد فوق، هیئت امنای طرف شکایت، مصوبه معترضٌ عنه خود را برای سال تحصیلی ۱۴۰۲ـ۱۴۰۱ درنظر گرفته است که از مهر ۱۴۰۱ شروع می شود و به این ترتیب، آثار مصوبه متأخر خود را (که در تاریخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ به تصویب رسیده)، به مهر ۱۴۰۱ تسرّی داده و این امر مغایر ماده ۴ قانون مدنی است.

لذا با توجه به اجحاف آمیز بودن و سوء استفاده از حقوق و اختیارات قانونی (موضوع اصل ۴۰ قانون اساسی) و نیز مغایرت با ماده ۴ قانون مدنی و تضییع حقوق شرعی و قانونی موکلانم، تقاضای ابطال مصوبه مورد شکایت را از زمان تصویب دارم.”

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

” نامه شماره /۱۲۵/۱۲۱۷آ/۳/ب مورخ ۱۴۰۲/۲/۴ سرپرست دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان

معاونت محترم آموزشی دانشگاه

ریاست محترم دانشکده دندانپزشکی

ریاست محترم دانشکده پزشکی

ریاست محترم دانشکده داروسازی

ریاست محترم دانشکده بهداشت

ریاست محترم پردیس خودگردان بندر انزلی

ریاست محترم دانشکده پرستاری و مامایی و پیراپزشکی شرق گیلان

ریاست محترم دانشکده پرستاری و مامایی شهید بهشتی رشت

مدیریت محترم تحصیلات تکمیلی دانشگاه

مدیریت محترم امور آموزشی دانشگاه

موضوع: ارسال صورتجلسه هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی گیلان در مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹

سلام علیکم

احتراماً، تصویر مصوبه هیئت امنای دانشگاه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ در خصوص نحوه دستورالعمل اجرایی افزایش شهریه تحصیلی در سال تحصیلی ۱۴۰۲ـ۱۴۰۱ دانشجویان شهریه پرداز دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی گیلان به پیوست جهت اجرا ابلاغ می گردد .ـ سرپرست دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی استان گیلان

صورتجلسه هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹

……………………

۱۶ـ «به دانشگاه اجازه داده می شود در سال تحصیلی ۱۴۰۲ـ ۱۴۰۱ نسبت به افزایش ۵۰ درصدی شهریه مصوب ابلاغی هیئت امناء موضوع بند ۸ مصوبه ۱۳۹۷/۱۱/۲  برای دانشجویان ورودی سال ۱۳۹۷ تاکنون و افزایش ۵۰ درصدی شهریه دانشجویان شهریه پرداز ورودی سال های ۱۳۹۳ الی ۱۳۹۶ موضوع بند ۱۳ مصوبه هیئت امناء ۱۳۹۳/۲/۳۰ به دلیل افزایش هزینه های جاری دانشجویان اقدام نماید. موضوع دریافت شهریه از دانشجویان مهمان یا انتقالی (ظرفیت مازاد) ابلاغی از سوی وزارت متبوع (موضوع نامه شماره ۵۰۰/۱۶۸۷/ د مورخ ۱۳۹۴/۶/۱۰) به قوّت خود باقی است.”

در پاسخ به شکایت مذکور، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی استان گیلان به موجب لایحه ای که به شماره ۳۰۷۲۵۳۰ مورخ ۱۴۰۳/۸/۸ ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی شده توضیح داده است که:

“۱ـ اخذ شهریه براساس بند ۱۳ نامه شماره ۳۱/۱۱۹/۳/ پ مورخ ۱۳۹۳/۶/۱۹ هیئت امنای دانشگاه و تأیید هیئت امنای وزارت متبوع و نامه شماره ۵۱۶۰ مورخ ۱۳۹۷/۱۰/۱۰ معاونت آموزشی و دبیر شورای آموزش پزشکی و تخصّصی وزارت متبوع در این دانشگاه صورت می گیرد.

۲ـ بر اساس نامه شماره ۳۱ /۱۱۹ /۳/ پ مورخ ۱۹ /۶/ ۱۳۹۳ بر تأیید بندهای مربوط به مصوبات هیئت امناء از سوی وزارت متبوع و صورتجلسه هیئت امنای مورخ ۱۳۹۳/۲/۳۰ و با توجه به جدول ضمیمه در خصوص شهریه سالیانه مقاطع مختلف تحصیلی و وضعیت دانشجو، دانشگاه مُجاز است با مصوبه هیئت رئیسه دانشگاه، به مبالغ جدول شهریه در هر سال تحصیلی جدید حداکثر ۱۰% اضافه نماید. از سال ۱۳۹۷ الی ۱۴۰۱ افزایش شهریه به میزان ۱۰% انجام نگردیده است.

۳ـ به علت عدم افزایش شهریه از سال ۱۳۹۷ الی ۱۴۰۱ توسط رؤسای وقت، جهت تعیین تکلیف عدم افزایش۱۰% شهریه سال های ماضی، به استناد بند ۱۶ مصوبه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه،۵۰% به ازای هرسال تحصیلی شهریه افزایش یافت.

۴ـ افزایش۲۰% شهریه در سال تحصیلی ۱۴۰۲، طبق بند ۳۲ صورتجلسه مورخ ۱۴۰۲/۴/۲۱ مصوبه هیئت امناء صورت گرفته است و از مهر [ماه سال] ۱۴۰۲ اجرا گردید.

۵ ـ اخذ شهریه دانشجویان انتقالی از خارج کشور بر اساس نامه های شماره ۴۴۷۶ مورخ ۱۳۹۷/۹/۱۰، ۲۶۳۱ مورخ ۱۳۹۷/۸/۲۸ و ۴۲۵۷ مورخ ۱۳۹۷/۸/۲۲ وزارت متبوع می باشد.”

در اجرای ماده ۸۴ قانون دیوان عدالت اداری پرونده به هیئت تخصّصی فرهنگی، آموزشی و پزشکی دیوان عدالت اداری ارجاع و هیئت مذکور به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۱۳۳۷۵۵ مورخ ۱۴۰۴/۵/۱۲ بند ۳۲ از صورتجلسه مورخ ۱۴۰۲/۴/۲۱ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان  موضوع درخواست اعمال افزایش ۲۰ درصدی شهریه دانشجویان در سال تحصیلی ۱۴۰۳ـ۱۴۰۲ را قابل ابطال تشخیص نداد و رأی به رد شکایت صادر کرد. رأی مزبور به دلیل عدم اعتراض از سوی رئیس و یا ده نفر از قضات دیوان عدالت اداری قطعیت یافت.

رسیدگی به  بند ۱۶ از صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی گیلان ابلاغی به موجب نامه شماره /۱۲۵/۱۲۱۷آ/۳/ب مورخ ۱۴۰۲/۲/۴ سرپرست دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان در دستورکار جلسه هیئت عمومی قرار گرفت.

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۴/۷/۲۲ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

الف. با توجه به اصل لزوم متعارف بودن تصمیمات مقام اداری، معیار بررسی و راستی آزمایی تصمیمات به منظور پیشگیری از سوء استفاده از اختیار، وجود حداقل معقولیت در آن تصمیم بوده و در ما نحن فیه هرچند تعیین شهریه از مصادیق امور مالی و در حیطه اختیارات هیئت امنای دانشگاه ها است لیکن رعایت اصل یادشده نیز ضروری است و دفاعیات ابرازی دانشگاه نیز افزایش غیرمتعارف شهریه را تأیید می کند و در توجیه آن به عدم افزایش شهریه در سنوات گذشته اشاره شده که دلیل موجهی نیست. بنا به مراتب فوق و با توجه به این که به موجب بند ۱ ماده ۱۲ قانون دیوان عدالت اداری سوء استفاده از اختیارات به عنوان یکی از جهات ابطال مقرّرات برشمرده شده است، لذا آن قسمت از بند ۱۶ صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان که ناظر به افزایش ۵۰ درصدی مبلغ شهریه بوده و به تضییع حقوق دانشجویان منجر شده، مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال می شود.

ب. اولاً به موجب ماده ۴ قانون مدنی: «اثر قانون نسبت به آتیه است و قانون نسبت به ماقبل خود اثر ندارد مگر این که در خود قانون، مقرّرات خاصی نسبت به این موضوع اتّخاذ شده باشد» و مستنبط از ماده فوق این است که اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین و اعمال اداری و لزوم رعایت حقوق مکتسبه قانونی اشخاص مورد پذیرش نظام حقوقی ایران بوده و تعیین تأثیر قهقرایی قانون خلاف اصل کلّی و در حیطه صلاحیت های اختصاصی قانونگذار است و مقام اداری به هیچ وجه حق عطف به ماسبق نمودن مقرّرات را جز در مواردی که مأذون از جانب قانونگذار باشد، نخواهد داشت. ثانیاً اصل بیست و دوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حقوق اشخاص را جز در مواردی که قانون تجویز می نماید، مصون از تعرّض اعلام کرده و بر همین اساس اعطای صلاحیت به هیئت های امنای دانشگاه ها در تصویب امور مقرّر در ماده ۱ قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور مصوّب سال ۱۳۹۵ بی قید و شرط نبوده و مراجع مزبور مکلّفند در تصمیم گیری های خود اصول مندرج در قانون اساسی و نیز اصول حقوقی از جمله احترام به حقوق مکتسب و عطف به ما سبق نشدن مقرّرات را رعایت نمایند. ثالثاً هرچند مطابق ماده ۱ قانون احکام دائمی برنامه های توسعه کشور، اختیارات هیئت های امنای دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی کشور در تصویب امور مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی بدون متابعت از قوانین و مقرّرات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی مورد پذیرش قانونگذار قرار گرفته لیکن این امر منصرف از قوانین و مقرّرات عمومی حاکم بر اشخاص (اعم از حقیقی و حقوقی) است. بنا به مراتب فوق که در رأی شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۲۱۵۵۶۰۳ مورخ ۱۴۰۳/۹/۶ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری نیز منعکس شده است، فراز نخست بند ۱۶ صورتجلسه مورخ ۱۴۰۱/۱۲/۹ هیئت امنای دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان گیلان که متضمّن تسرّی افزایش شهریه به ماقبل آن است، خلاف قوانین فوق الذکر بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال می شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی