رای شماره ۱۰۸۶۷۴۱ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

با موضوع: بند ۱۱ مصوبه شماره ۱۱۰۰۲/۵۷۰۰۱۴۰۳/۲/۱۶ مورخ ۱۴۰۳/۵/۱۵ ستاد ویژه مدارس استعدادهای درخشان استان زنجان که به صورت کلی و مطلق هرگونه جابجایی و انتقال دانش آموزان میان پایه مدارس استعدادهای درخشان بین نواحی یک و دو زنجان را ممنوع اعلام نموده است ابطال شد

بسمه تعالی

مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران

یک نسخه از رأی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه ۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۰۸۶۷۴۱ مورخ ۱۴۰۴/۵/۷ مبنی بر:

بند ۱۱ مصوبه شماره ۱۱۰۰۲/۵۷۰۰۱۴۰۳/۲/۱۶ مورخ ۱۴۰۳/۵/۱۵ ستاد ویژه مدارس استعدادهای درخشان استان زنجان که به صورت کلی و مطلق هرگونه جابجایی و انتقال دانش آموزان میان پایه مدارس استعدادهای درخشان بین نواحی یک و دو زنجان را ممنوع اعلام نموده است ابطال شد. جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می گردد.

مدیرکل هیأت عمومی و هیأت های تخصصی دیوان عدالت اداری ـ یداله اسمعیلی فرد

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۴/۵/۷      شماره دادنامه: ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۰۸۶۷۴۱

شماره پرونده: ۰۳۰۱۴۸۸

مرجع رسیدگی: هیأت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای مسعود خان محمدی

طرف شکایت: اداره کل آموزش و پرورش شهرستان زنجان

موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند ۱۱ مصوبه شماره ۱۴۰۳/۲/۵۷۰۰۱۶/۱۱۰۰۲ مورخ ۱۴۰۳/۵/۱۵ اداره کل آموزش و پرورش استان زنجان

گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند ۱۱ مصوبه شماره ۱۴۰۳/۲/۵۷۰۰۱۶/۱۱۰۰۲ مورخ ۱۴۰۳/۵/۱۵ اداره کل آموزش و پرورش استان زنجان را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

“همان گونه که مستحضرید مواد ۵۱ الی ۶۱ آیین نامه اجرایی مدارس مصوّب ۱۴۰۰ به عنوان سند بالادستی و همچنین ماده ۱۶ آیین نامه اجرایی مدارس استعدادهای درخشان به طور خاص نقل و انتقال بین مدارس سمپاد را با احراز دو شرط: الف) کسب حداقل امتیاز مدرسه مقصد در داخل و یا خارج از استان و ب) وجود ظرفیت در مدرسه مقصد تجویز نموده اند که این موضوع در  بند ۳ ضوابط و نحوه نقل و انتقال دانش آموز مندرج در دفترچه راهنما و شرایط شرکت در آزمون های ورودی دبیرستان های دوره اول و دوم استعدادهای درخشان سال تحصیلی ۱۴۰۲ـ ۱۴۰۳ به عنوان دستورالعمل و ملاک عمل اداره کل آموزش و پرورش استان ها در موافقت یا عدم موافقت با درخواست های انتقال پذیرفته شدگان سال ۱۴۰۲ بیان گردیده؛ لذا بند ۱۱ مصوبه ستاد ویژه مدارس استعدادهای درخشان استان زنجان مبنی بر ممنوعیت مطلق نقل و انتقال بین نواحی زنجان مغایر با اسناد بالادستی بوده و اداره کل آموزش و پرورش زنجان را در مقام قانون گذاری قرار داده است که نمی توان چنین شأنی برای استان قائل بود. اداره کل آموزش و پرورش استان زنجان هدف از مصوبه مذکور را حفظ توازن بین نواحی اعلام نموده در حالی که راه حل عقلایی و علمی آن نه ممنوعیت بلکه عمل به وظیفه ذاتی و ارتقاء کیفیت آموزشی مدرسه مبدأ می باشد که مصوبه ممنوعیت انتقال مغایر با اسناد بالادستی و بند ۹ اصل سوم و اصول ۲۰، ۳۰، ۴۰ قانون اساسی و در نتیجه، اعمال تبعیض و محرومیت دانش آموزان حائز شرایط از دسترسی به آموزش مطلوب بوده و به دور از عدالت می باشد.

مطابق ماده ۱۱ آیین نامه مدارس استعدادهای درخشان، انتقال دانش آموزان پذیرفته شده دوره های اول و دوم متوسطه در سال تحصیلی ۱۴۰۲ـ ۱۴۰۳ در سنوات و پایه های بالاتر (تا پایان دوره های اول و دوم متوسّطه) از یک مدرسه استعدادهای درخشان به سایر مدارس استعدادهای درخشان نیز تنها در صورت احراز شرایط ماده ۱۶ آیین نامه مزبور، دارا بودن حداقل نمره آزمون ورودی مدرسه مقصد (در دوره دوم متوسّطه، با توجه به رشته تحصیلی مربوط) و وجود ظرفیت خالی در مدرسه مقصد، در داخل استان با موافقت اداره کل آموزش و پرورش استان و از یک استان به استان دیگر با موافقت اداره کل آموزش و پرورش مقصد، مجاز خواهد بود.

علی هذا و نظر به مراتب مذکور با توجه به این که بند ۱۱ مصوبه ستاد ویژه مدارس استعدادهای درخشان استان زنجان مغایر با  اسناد بالادستی و اصول قانون اساسی و موجب اعمال تبعیض و محرومیت از بهره مندی دانش آموز از آموزش مطلوب و به دور از عدالت بوده و در فرض محال صحّت و مشروع بودن آن، مصوبه مذکور  ناظر به آینده و ورودی های ۱۴۰۳ به بعد بوده و بنا به اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین، قابلیت اعمال به ورودی های سال ۱۴۰۲ نداشته و نافی حقوق مکتسبه آنان نخواهد بود لذا ضمن تقاضای اعمال ماده ۴۷ دیوان عدالت اداری مصوّب ۱۴۰۲ مبنی بر تسریع در رسیدگی به دلیل بازگشایی مدارس در مهرماه، صدور حکم شایسته مطابق ستون خواسته از آن مقام عالی مورد استدعاست.”

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

“به: اداره آمورش و پرورش ناحیه یک و ناحیه دو، ابهر، خرم دره و خدابنده

موضوع: سازوکار ثبت نام دانش آموزان دبیرستان های دوره اول و دوم استعدادهای درخشان در سال تحصیلی ۱۴۰۳ـ۱۴۰۴

باسلام

احتراماً، به استناد دستورالعمل اجرایی به شماره ۱۴۰/۱۱۲ تاریخ ۱۴۰۳/۲/۱۸ وزارت آموزش و پرورش در خصوص ثبت نام دانش آموزان و نیز دستورالعمل وزارتی آزمون های ورودی دبیرستان دوره اول و دوم استعدادهای درخشان به شماره ۴۶۰/۴۵۳ تاریخ ۱۴۰۲/۱۲/۲۳ موارد مهم و قابل توجه در خصوص ثبت نام مدارس استعدادهای درخشان جهت برنامه ریزی و اقدام لازم به پیوست ارسال می گردد.- مدیرکل آموزش و پرورش استان زنجان

موارد مهم و قابل توجّه در خصوص ثبت نام مدارس استعدادهای درخشان در سال تحصیلی ۱۴۰۴ـ۱۴۰۳ در استان زنجان:

پیرو دستورالعمل وزارتی اجرایی ثبت نام دانش آموزان به شماره ۱۴۰/۱۱۲ و تاریخ ۱۴۰۳/۲/۱۸ و نیز دستورالعمل وزارتی آزمون های ورودی دبیرستان های دوره اول و دوم استعدادهای درخشان به شماره ۴۶۰/۴۵۳ و تاریخ ۱۴۰۲/۱۲/۲۳:

………………………

بند ۱۱ـ با توجّه به این که انتقال دانش آموزان پایه های هفتم و دهم این مدارس در سال اول پذیرش در آزمون ورودی، در بین مدارس استعدادهای درخشان درون یک شهرستان به استناد تبصره ۱ ماده ۱۱ آیین نامه مدارس استعدادهای درخشان و بند ۸ دستورالعمل آزمون های ورودی مدارس سمپاد، اکیداً ممنوع است؛ ستاد ویژه مدارس استعدادهای درخشان استان بر این اساس و مطابق دستورالعمل وزارتی ثبت نام دوره متوسطه به شماره ۴۰۰/۳۴۶ و تاریخ ۱۴۰۳/۳/۳۱ با هدف حفظ توازن جمعیّت دانش آموزی و مدیریت درخواست های فزون گرفته انتقالی از ناحیه یک به دو زنجان و با در نظر گرفتن ظرفیت بسیار محدود مدارس و براساس مصوبه تاریخ (۱۴۰۳/۵/۴) مبتنی بر مصوبات ستاد ویژه مدارس سمپاد به تاریخ های (۱۴۰۱/۵/۵و ۱۴۰۲/۵/۸) هرگونه جابه جایی و انتقال دانش آموزان میان پایه مدارس استعدادهای درخشان بین نواحی یک و دو زنجان را ممنوع اعلام کرده است.”

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی اداره کل آموزش و پرورش استان زنجان به موجب لایحه شماره  ۱۴۰۳/۲/۵۷۰۰۹/۱۳۰۳۶ مورخ ۱۴۰۳/۷/۱ توضیح داده است که:

“طبق بند ۳ بخش «و» (ظرفیّت، ضوابط و شرایط پذیرش دانش آموزان) دستورالعمل وزارتی آزمون های ورودی دبیرستان های دوره اول و دوم استعدادهای درخشان به شماره ۴۶۰/۴۷۳ تاریخ ۱۴۰۱/۱۲/۱۶ ضمن تأکید مؤکد بر دقّت در انتخاب اولویت ها در شهرهایی که دارای چند ناحیه می باشد و با دادن آزادی عمل به انتخاب هر ناحیه (حتّی ناحیه ای که در آنجا اشتغال به تحصیل نداشته است.)؛ قید شده است که: پس از اعلام نتیجه قبولی داوطلب در اولویت انتخاب مورد نظر، به هیچ وجه، امکان تغییر اولویت وجود ندارد.

مطابق ماده ۱۱ آیین نامه مدارس استعدادهای درخشان به شماره ۱۴۰/۱۲۹ و تاریخ ۱۴۰۱/۲/۱۰ و نیز تصریح بخشنامه وزارتی ثبت نام دوره متوسّطه به شماره ۴۰۰/۳۴۶ و تاریخ ۱۴۰۳/۳/۳۱ در بند یک بخش مدارس استعداهای درخشان، نقل و انتقالات مدارس استعداهای درخشان، صرفاً از طریق بخش «نقل و انتقال مدارس سمپاد» پنجره واحد خدمات الکترونیک وزارت آموزش و پروزش به نشانی my.medu.ir انجام می شود و تأیید نهایی درخواست های نقل و انتقال و تصمیم گیری در خصوص این موضوع، در اختیار اداره کل آموزش و پرورش استان می باشد.

این راهکار، بیشتر به عنوان چتر حمایتی برای دانش آموزانی در نظر گرفته می شود که به هردلیلی، محل زندگی آنها به تبعیّت از خانواده تغییر می کند و نبایستی محروم از حق تحصیل در مدارس استعدادهای درخشان شوند؛ در موارد خاص، امتیاز میهمان شدن (یک بار در هر دوره تحصیلی) نیز به آن علاوه می گردد.

براین اساس و مطابق ماده ۱۱ آیین نامه مدارس استعدادهای درخشان، انتقال دانش آموزان از یک مدرسه استعداهای درخشان به سایر مدارس سمپاد، در کنار شرط احراز ماده ۱۶ آیین نامه، دارا بودن حداقل نمره آزمون ورودی مدرسه مقصد و نیز وجود ظرفیّت خالی در مدرسه مقصد، موافقت اداره کل آموزش و پرورش استان، با توجه به سیاست های کلان حفظ توازن جمعیت دانش آموزی در نواحی و مدیریت درخواست های واصله در این زمینه، این شرط اثرگذار قانونی، در متن شکوائیه شاکی با تعمد حذف گردیده است.

ستاد ویژه مدارس استعداهای درخشان به ریاست مدیرکل آموزش و پرورش استان، با توجه به ضرورت های موجود، جلساتی را در طول سال تشکیل داده و تصمیمات اخذ شده رسماً به مدارس استان ابلاغ و نسخه ای از مصوبات جلسه به سازمان ملّی پرورش استعداهای درخشان نیز ارسال می شود که این امر، نشان دهنده شفافّیت تصمیمات ستاد می باشد. از این رو، این مصوبات (اعم از تعیین حق الثبت سالیانه، چگونگی هزینه کرد حق الثبت، سامان دهی نیروهای انسانی مدارس سمپاد، ساز و کار نقل و انتقال دانش آموزان سمپادی و …) ضرورت اجرایی داشته و سال هاست که این روند، در تمامی استان ها، اجرا می شود.

از این جهت است که طبق بخشی از نوشتار شاکی با مضمون (در فرض مشروع و قانونی بودن مصوبه ستاد ویژه مدارس استعداهای درخشان استان مبنی بر ممنوعیت نقل و انتقال بین مدارس سمپاد نواحی یک و دو زنجان، مصوبه با توجه به اصل عطف به ماسبق نشدن قوانین، قابل اعمال نسبت به پذیرفته شدگان سال ۱۴۰۲ نمی باشد.) باید خاطرنشان کرد در هیچ سالی، فرآیند انتقال دانش آموزان سمپادی بین ناحیه یک و دو زنجان، عملیاتی نشده است؛ به عنوان مثال در بخش نامه های ساز و کار ثبت نام دانش آموزان مدارس استعداهای درخشان منبعث از مصوبات ستاد ویژه مدارس استعداهای درخشان در بخش نامه شماره ۱۴۰۲/۲/۵۷۰۰۱۶/۱۰۰۰۵۸ و تاریخ ۱۴۰۲/۵/۱۵ و یا بخشنامه شماره ۱۴۰۱/۲/۵۷۰۰۱۶/۷۹۷۳ و تاریخ ۱۴۰۱/۵/۱۸ همانند بخشنامه سال تحصیلی جاری به شماره ۱۴۰۳/۲/۵۷۰۰۱۶/۱۱۰۰۲ و تاریخ ۱۴۰۳/۵/۱۵ اداره کل آموزش و پرورش استان زنجان با همین سبک و سیاق، رفتار شده است و بحث ممنوعیت نقل و انتقال بین مدارس نواحی یک و دو زنجان، منتفی اعلام شده است؛ چرا که همه متقاضیان شرکت در آزمون ورودی مدارس تیزهوشان علاقه مند هستند در دبیرستان استعداهای درخشان ناحیه دو زنجان پذیرفته شوند و همین باعث رقابت شدیدی بین شرکت کنندگان در آزمون مربوطه گردیده است ولی از آنجایی که قبولی در دبیرستان های تیزهوشان ناحیه یک به سختی قبولی در تیزهوشان ناحیه دو نمی باشد بنابراین بعضی از متقاضیان از این ترفند استفاده می کنند که در انتخاب محل تحصیل، دبیرستان های تیزهوشان ناحیه یک را انتخاب می کنند و بعد از قبولی در آن آزمون متقاضی انتقال به تیزهوشان ناحیه یک می گردند به همین دلیل جابه جایی دانش آموزان دبیرستان های تیزهوشان داخل شهرستان ممنوع گردیده است.

در نهایت مدارس استعداهای درخشان به عنوان شیرازه دفتر آموزش و پرورش، سال هاست که با هدف غایی تحقّق عدالت آموزشی و امر خطیر شناسایی، هدایت و تربیّت صاحبان استعداهای درخشان برتر برای پرورش جامعه نخبگانی فعالیت می کند و نمی تواند بر مبنای هیجانات زودگذر برخی از خانواده ها که درک درستی از رویکردهای پذیرش و توانمندسازی عادلانه دانش آموزان سمپادی به عنوان دولتی ترین مدارس ایران که شفاف طبقاتی را شکسته اند ندارند مدیریت شوند.

مع الوصف با عنایت به مراتب فوق اقدامات این اداره کل وفق مقرّرات و بخشنامه های وزارت متبوع بوده و شاکی مدارکی که مؤید نقض قوانین و مقرّرات از سوی این اداره باشد، ارائه ننموده است؛ فلذا رد شکایت ایشان مورد تقاضاست.”

هیأت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۴/۵/۷ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیأت عمومی

با عنایت به این که هیأت امنای سازمان ملّی پرورش استعدادهای درخشان در اجرای بند ۵ ماده ۷ اساسنامه مصوّب جلسه ۸۱۳ مورخ ۱۳۹۷/۷/۱۷ شورای عالی انقلاب فرهنگی به موجب ماده ۱۱ آیین نامه مدارس استعدادهای درخشان مصوّب ۱۴۰۰/۱۲/۲۳ انتقال دانش آموزان از یک مدرسه استعدادهای درخشان به سایر مدارس استعدادهای درخشان را در صورت احراز شرط معدل موضوع ماده ۱۶ آیین نامه، دارا بودن حداقل نمره آزمون ورودی مدرسه مقصد و وجود ظرفیت خالی در مدرسه مقصد در داخل استان با موافقت اداره کل آموزش و پرورش استان مجاز اعلام نموده است و تبصره ۱ این ماده صرفاً انتقال دانش آموزان در سطح شهرستان را در طول سال نخست ممنوع کرده است، بنابراین بند ۱۱ مصوبه شماره ۱۴۰۳/۲/۵۷۰۰۱۶/۱۱۰۰۲ مورخ ۱۴۰۳/۵/۱۵ ستاد ویژه مدارس استعدادهای درخشان استان زنجان که به صورت کلّی و مطلق هرگونه جابجایی و انتقال دانش آموزان میان پایه مدارس استعدادهای درخشان بین نواحی یک و دو زنجان را ممنوع اعلام نموده، مغایر با ماده ۱۱ مصوبه هیأت امنای سازمان بوده و خارج از حدود اختیار است و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ ابطال می شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیأت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی