رای شماره ۱۳۹۹۸۳۸ هیات عمومی دیوان عدالت اداری

با موضوع: بخشنامه شماره ۲۰۵۰/۵۲۱/د مورخ ۱۳۹۶/۳/۳۰ رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی که در پاسخ به سؤالات متعدد کارشناسان دانشگاه های علوم پزشکی و همچنین دانش آموختگان رشته دندانپزشکی که با استفاده از سهمیه استانی خاص که از سال ۱۳۷۸ پذیرفته شده اند و در خصوص تعهدات این گونه پذیرفته شدگان می باشد ، ابطال شد

بسمه تعالی

مدیرعامل محترم روزنامه رسمی جمهوری اسلامی ایران

یک نسخه از رأی هیات عمومی دیوان عدالت اداری با شماره دادنامه ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۳۹۹۸۳۸ مورخ ۱۴۰۴/۶/۱۱  مبنی بر: بخشنامه شماره ۲۰۵۰/۵۲۱/د مورخ ۱۳۹۶/۳/۳۰ رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی که در پاسخ به سؤالات متعدد کارشناسان دانشگاه های علوم پزشکی و همچنین دانش آموختگان رشته دندانپزشکی که با استفاده از سهمیه استانی خاص که از سال ۱۳۷۸ پذیرفته شده اند و در خصوص تعهدات این گونه پذیرفته شدگان می باشد ، ابطال شد جهت درج در روزنامه رسمی به پیوست ارسال می گردد.

مدیرکل هیئت عمومی و هیئت های تخصصی دیوان عدالت اداری ـ یداله اسمعیلی فرد

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۴/۶/۱۱       شماره دادنامه:  ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۳۹۹۸۳۸

شماره پرونده: ۰۳۰۲۲۶۹

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای محمد رضائی نسب با وکالت خانم میترا نوری

طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

موضوع شکایت و خواسته: ابطال بخشنامه شماره ۲۰۵۰/۵۲۱/د مورخ ۱۳۹۶/۳/۳۰ رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

گردش کار: خانم میترا نوری به وکالت از آقای محمد رضائی نسب به موجب دادخواستی ابطال بخشنامه شماره ۲۰۵۰/۵۲۱/د مورخ ۱۳۹۶/۳/۳۰ رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

“بخشنامه مورد شکایت خارج از حدود اختیارات مقام تصویب کننده و نیز در مغایرت با اصول ۲۸، ۳۰، ۳۳ و ۴۰ قانون اساسی بوده و سبب تضییع حقوق موکل اینجانب شده است. توضیح آن که موکل اینجانب پذیرفته شده کنکور سال ۱۳۸۲ در رشته دکتری دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی، درمانی شهید بهشتی با کد رشته ۱۶۹۷ با عنوان سهمیه استانی استان کرمانشاه می باشد. لازم به ذکر است که پذیرفته شدگان با عنوان سهمیه استانی در سال های گذشته به هیچ صورتی از سهمیه مناطق برخوردار نشده و مشمول مصوبه جلسه ۸۷ مورخ ۱۳۶۵/۷/۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی نیستند. چرا که در این مصوبه صراحتاً و اختصاصاً «پذیرفته شدگان با استفاده از سهمیه مناطق» مورد حکم قرار گرفته اند. این موضوع در نامه رئیس مرکز خدمات آموزشی به شماره ۲۰۵۰/۵۲۱/د مورخ ۱۳۹۶/۳/۳۰ و نیز مکرراً در نامه های سازمان سنجش به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز مورد اذعان قرار گرفته است که این افراد از سهمیه مناطق استفاده نکرده اند. اما به موجب مصوبه مورد اعتراض «سهمیه ثبت نامی» این افراد ملاک عمل قرار گرفته و آنها را مشمول حکم مصوبه جلسه ۸۷ مورخ ۱۳۶۵/۷/۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی اعلام کرده اند. حال آن که در بخشنامه مورد شکایت مقام وضع کننده خارج از حدود اختیار و صلاحیت خود، سبب توسیع محدوده مصوبه جلسه ۸۷ مورخ ۱۳۶۵/۷/۸ شورای عالی انقلاب فرهنگی شده است. در حالی که به سبب جایگاه قانونی شورای مذکور تنها مقام صالح برای تغییر مشمولین مصوبه فوق الذکر همان شورای عالی انقلاب فرهنگی است که این امر در دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۵۶۳۷۰۵ [مورخ ۱۴۰۳/۳/۸] هیئت عمومی دیوان عدالت اداری نیز مورد تأکید قرار گرفته است. لذا با عنایت به توضیحات فوق و مدارک و مستندات ابرازی ابطال مصوبه [بخشنامه] فوق مورد استدعاست.”

متن بخشنامه مورد شکایت به شرح زیر است:

“بخشنامه شماره ۲۰۵۰/۵۲۱/د تاریخ ۱۳۹۶/۳/۳۰

معاون محترم آموزشی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی ….

با سلام

احتراماً: پیرو سوالات متعدّد کارشناسان محترم دانشگاه های علوم پزشکی و همچنین دانش آموختگان رشته دندانپزشکی که با استفاده از سهمیه استانی خاص که از سال ۱۳۷۸ پذیرفته شده اند در خصوص تعهّدات این گونه پذیرفته شدگان، به استحضار می رساند با توجه به نامه های شماره ۲۲۹۰/۵۲۲/د مورخ ۱۳۹۶/۱/۱۵ و ۲۴۴/۵۲۲/د مورخ ۱۳۹۵/۲/۱۸ دبیر محترم شورای گسترش دانشگاه های علوم پزشکی کشور، تعهّدات دانش آموختگان فوق با در نظر گرفتن اعلام صریح سازمان سنجش آموزش کشور در نامه های فوق و نامه سال های گذشته آن سازمان (۲۴۴۴۳۰/۲ مورخ ۱۳۸۹/۴/۲۹) و بخشنامه این مرکز به شماره ۱۳۵۵۸ مورخ ۱۳۸۸/۳/۳۱ کد رشته هایی که متعلّق به استان یا شهر یا بخش خاصی هستند با توجه به این که ظرفیت کد رشته ارائه شده بسیار کم می باشد شکست ظرفیت به سهمیه منطقه ۱، ۲ و یا ۳ صورت نگرفته و این داوطلبان با خودشان مقایسه شده و امکان بررسی کسب حدنصاب لازم در سهمیه منطقه یک یا آزاد بومی برای آنان وجود ندارد. لذا استعلام «تراز» نمره این دانش آموختگان از سازمان سنجش جهت برخورداری از حداقل نمره منطقه یک یا کد صفر نمی بایست انجام گرفته و تعهّدات آنان طبق «سهمیه ثبت نامی» (یعنی برای پذیرفته شدگان با سهمیه منطقه یک، به میزان یک برابر مدّت تحصیل و پذیرفته شدگان با سهمیه منطقه ۲ و ۳ دو برابر مدّت تحصیل) در استان مربوطه با توجه به کدرشته قبولی تعهّد خدمت دارند.

بدیهی است خرید تعهّدات فوق امکان پذیر نبوده و با توجه به مندرجات اسناد اخذ شده چنانچه دانش آموخته حداکثر تا یک ماه پس از فراغت از تحصیل به دانشگاه محل تعهّد مراجعه ننمایند علاوه بر پرداخت سه برابر هزینه های مصروفه حق دریافت مدارک تحصیلی را نخواهند داشت.

همچنین طبق بخشنامه مقام محترم وزارت به شماره ۴۲۵/۱۰۰ مورخ ۱۳۹۴/۵/۲۱ «دانشگاه هایی که به متعهّدین فوق عدم نیاز داده و با آنان تسویه حساب می نمایند تبعات آن به عهده مدیران مرتبط می باشد.»ـ معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی”

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره ۲۴۵/۱۰۷ مورخ ۱۴۰۴/۱/۳۱ توضیحاتی داده است که خلاصه آن به قرار زیر است:

“۱ـ بخشنامه مورد شکایت صرفاً در پاسخ به سؤالات متعدّد کارشناسان دانشگاه های علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی برای رفع ابهام در نحوه اجرای سهمیه خاص استانی و با توجه به نامه های سازمان سنجش آموزش کشور ابلاغ شده و حاوی هیچ گونه حکم و یا تصمیم جدیدی نمی باشد. لذا با عنایت به این که نامه مورد اعتراض شاکی فاقد هرگونه تصمیم از سوی این وزارتخانه بوده و در صورت ابطال نامه یاد شده، مفاد نامه های استنادی سازمان سنجش آموزش کشور همچنان به قوّت خود باقی بوده و توسط آن سازمان و به تبع این وزارتخانه لازم الاجرا است، صدور حکم به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است.

از طرفی شاکی در دادخواست مطروحه منجّزاً و مشخّصاً اعلام ننموده است که نامه مذکور با کدام یک از قوانین [مغایر] بوده است. ضمن این که دلیلی دائر بر این که این وزارتخانه از اختیارات خود سوء استفاده نموده باشد نیز اعلام ننموده است. لذا با توجه به مراتب فوق صدور رأی به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا می باشد.

۲ـ به موجب مصوبه ۳۰۹۲ مورخ ۱۳۶۵/۷/۲۱ شورای عالی انقلاب فرهنگی (مصوبه جلسه ۸۷ مورخ ۱۳۶۵/۷/۸ این شورا) از پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی در امتحان گزینش دانشجو در سال تحصیلی ۱۳۶۶ـ ۱۳۶۵ و سال های آینده تعهّد نامه خدمت اخذ می شود. پذیرفته شدگان رشته های مختلف تحصیلی امتحان گزینش سال تحصیلی ۱۳۶۶ـ ۱۳۶۵ و بعد از آن که با استفاده از سهمیه منطقه ۱ و سایر سهمیه ها در مؤسسات آموزش عالی پذیرفته می شوند به مدّت یک برابر طول دوره تحصیل دانشگاهی (تعهّد مربوط به قانون آموزش ـ رایگان) در مناطقی که هریک از ارگان های ذی ربط تعیین می نمایند، خدمت می کنند.

براساس مصوبه جلسه ۲۰۹ شورای ستاد راهبری اجرای نقشه جامع علمی کشور شورای انقلاب فرهنگی مصوّب ۱۴۰۳/۶/۶ شرکت کنندگان متقاضی سهمیه مناطق در آزمون سراسری با توجه به ملاک های اعلامی جزو یکی از سهمیه های مناطق ۱، ۲ و ۳ قرار می گیرند. همچنین هر ساله در دفاتر انتخاب رشته کنکور سراسری سهمیه های مختلف خاص برای انجام خدمت در مناطق مورد نیاز اعلامی مربوطه منتشر می یابد. با توجه به این که افرادی که در کنکور سراسری با سهمیه ۲ یا ۳ شرکت نموده و در سهمیه آزاد پذیرش شده اند، در صورت دارا بودن نمره پذیرفته شدگان سهمیه منطقه ۱ میزان تعهّدات ایشان نیز مانند پذیرفته شدگان منطقه ۱ محاسبه می شود، این سؤال مطرح بوده که آیا این موضوع برای پذیرفته شدگان سهمیه های خاص نیز لازم الاجرا است.

با توجه به این که مبنای پذیرش ایشان خدمت در مناطق مورد نیاز استان مربوطه بوده و این افراد سند تعهّد خدمت نیز با مدّت تعهّدات مشخص تودیع می نمایند، کاهش تعهّدات و یا خرید تعهّدات امکان پذیر نمی باشد و وفق مصوبات مربوطه و مفاد سند تعهّد موظّف به انجام تعهّدات به میزان تصویب شده می باشند. مضافاً به این که در خصوص خرید تعهّدات فارغ التحصیلان گروه های مختلف نیز هیئت عمومی دیوان عدالت اداری به موجب دادنامه شماره ۱۴۰۳۳۱۳۹۰۰۰۰۵۶۳۷۰۵ مورخ ۱۴۰۳/۳/۸ بخشنامه شماره ۷۲۳۱/۵۰۰/د مورخ ۱۳۹۸/۱۲/۱۳ مشاور معاون آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ناظر بر بند ۱ تصمیم مورخ ۱۳۹۸/۹/۱۲ کمیسیون عالی تعهّدات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از حدود اختیار و صلاحیت مرجع وضع کننده آن اعلام و ابطال نموده است و از آنجایی که در مصوبه ۳۰۹۲ شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوّب ۱۳۶۵/۷/۲۱ هیچ گونه تصریحی در خصوص خرید یا تبدیل تعهّد بیان نگردیده است، لذا تصدیق می فرمایید هدف مرجع تصویب کننده مصوبه انجام تعهّد به میزان ۲ برابر مدّت تحصیل برای دانش آموختگانی است که از سهمیه منطقه ۲ و ۳ می باشد و انجام یک برابر تحصیل برای دانش آموختگان سهمیه منطقه ۱ می باشند و دانش آموختگان این سهمیه ها به منظور آزاد سازی مدرک تحصیلی و ریز نمرات ملزم به انجام تعهّد یاد شده در منطقه پذیرفته شده یا محروم تر می باشند. بر این اساس و با عنایت به این که تمامی اقدامات در خصوص موضوع وفق ضوابط و مقرّرات به عمل آمده است، صدور رأی به رد شکایت مطروحه مورد تقاضا است.”

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۴/۶/۱۱ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

با توجه این که رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در زمینه تعیین تکلیف درخصوص نوع و مدّت تعهّد خدمت پذیرفته شدگان آزمون دندانپزشکی براساس سهمیه استانی صلاحیتی ندارد و شرح وظایف مورد استناد طرف شکایت مبنی بر دارا بودن شأن نظارتی این مقام متضمّن برخورداری وی از اختیار مقرره گذاری در این موضوع نیست، لذا بخشنامه شماره ۲۰۵۰/۵۲۱/د مورخ ۱۳۹۶/۳/۳۰ رئیس مرکز خدمات آموزشی معاونت آموزشی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی خارج از حدود اختیار بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و ماده ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ ابطال می شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب ۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی